01-10 00:00	De oktober-editie van ZENIT is uit. Lees in dit magazine alles over sterrenkunde, ruimteonderzoek, weer en klimaat. Met iedere maand actuele sterrenhemelinformatie en ontwikkelingen uit de wetenschap beschreven door bekende onderzoekers. De redactie zit bovenop het nieuws en de actualiteiten en plaatst deze in een breder verband. Speciaal voor bezoekers van hemel.waarnemen.com is er nu een mooie aanbieding: Neem nu een proefabonnement en ontvang Zenit een half jaar (6 nummers) voor slechts €31,95. Het proefabonnement loopt automatisch af. Klik voor meer informatie.
01-10 00:08	De planetoïde 192 Nausikaa is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Vissen, heeft nu een magnitude van +8,5m en moet met een telescoop worden waargenomen. Nausikaa bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 47°. Dit gebeurt rond 01:19 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. Klik op het kaartje hiernaast voor een grotere kaart, met de positie van de planetoïde en sterren tot magnitude +9,5m. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Nausikaa.
01-10 22:51	De Maan is in het punt van zijn baan dat het dichtst bij de Aarde ligt: het perigeum. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 369334 km. Door de geringere afstand lijkt de Maan nu groter aan de hemel te staan dan gemiddeld: 32’21,3”. De Maan is krimpend, voor 73% verlicht en is met name in de late nacht en vroeg in de ochtend goed te zien, in het (zuid)oosten, respectievelijk zuiden. Het kaartje toont de Maan om 5:12 uur in het sterrenbeeld Stier, op 64° boven de zuidelijke horizon. Al met een verrekijker op een statief zijn kraters te zien, met name op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan. Zie de applet Verschijnselen van de Maan voor meer gegevens.
02-10 04:33	Vannacht zijn overgangen van de schaduw van Io en Io zelf over de planeetschijf van Jupiter bijna helemaal te zien. De schaduwovergang begint om 4:33 uur, op het moment dat Io's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en duurt tot 6:51 uur, wanneer Io's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat. Tussen beide gebeurtenissen in is waar te nemen hoe Io de schijf van Jupiter betreedt (05:31 uur). Voor het waarnemen van een overgang of een schaduwovergang is een telescoop met redelijk grote opening nodig. Zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer details.
03-10 03:21	Tot 4:58 zijn van de Galileïsche manen van Jupiter alleen Europa en Callisto zichtbaar.
03-10 09:15	Venus is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting ten opzichte van de sterren om en gaat tegen de gangbare richting in bewegen. Dit verschijnsel vindt plaats tussen de grootste avondelongatie en de benedenconjunctie van een binnenplaneet. Zie de applet Planeetverschijnselen voor meer verschijnselen van Venus.
03-10 15:25	De Maan is in de fase van Laatste Kwartier. De linker helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is met name 's ochtends vroeg zichtbaar. Om de Maan te zien door een verrekijker of telescoop is de tijd rond (en met name na) Laatste Kwartier zeer geschikt. Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan gaat de Zon net onder. De lange schaduwen van de bergen en kraterranden brengen een extra diepte-effect met zich mee en het oppervlak van de Maan krijgt daarmee een driedimensionaal karakter, gezien door een kijker.
04-10 05:11	De ster 57 Geminorum, een ster met een helderheid van +5,0m in het sterrenbeeld Tweelingen, wordt bedekt door de Maan. Om 05:11 uur verdwijnt de ster achter de verlichte rand van de Maan en om 06:20 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de onverlichte maanrand. Bij het begin van de bedekking staat de Maan te Utrecht 47° boven de horizon, bij het einde 55°. De Maan is voor 43% verlicht. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.
04-10 07:15	De Maan staat 4,5° ten zuiden van Pollux, de helderste ster van het sterrenbeeld Tweelingen (+1,1m). De dichtste nadering gebeurt om 13:11, in onze streken op een hoogte van 32°, maar bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 7:15 uur. Het tweetal staat dan zo'n 61° boven de zuidoostelijke horizon, op een afstand van 5,3° van elkaar. De Zon staat slechts 5° onder de horizon. De Maan is voor 43% verlicht.
04-10 14:29	Saturnus is in oppositie. De planeet staat nu tegenover de Zon aan de hemel, is daardoor de hele nacht zichtbaar en staat bovendien relatief dicht bij de Aarde. Dat laatste zorgt ervoor dat de planeet zowel groot als helder aan de hemel staat. Dit is een ideaal moment om Saturnus waar te nemen. Saturnus is met het blote oog als een heldere “ster” vrij gemakkelijk aan de hemel te vinden. Al met een verrekijker op een statief zijn de beroemde ringen van de reuzenplaneet te onderscheiden. Met een telescoop kunnen meer details, zoals de schaduw van de ring op de planeet en de scheidingen in de ringen worden waargenomen, evenals de grootste manen van Saturnus. Zie de maandelijkse slingerdiagrammen voor de manen van Saturnus. De helderheid van Saturnus bedraagt +0,3m, zijn schijnbare diameter is 19,7”. We vinden de planeet in het sterrenbeeld Walvis. Voor een waarnemer in Utrecht bereikt de planeet rond 01:35 uur zijn maximale hoogte van 40°, zie deze hemelkaart. Voor meer informatie over de positie en zichtbaarheid van de planeet, zie het hoofdstuk Saturnus. Details voor alle opposities van Saturnus, inclusief oppositiekaarten, zijn te vinden op de pagina opposities van Saturnus.
05-10 00:00	Oktober is een goede maand om het sterrenstelsel M31, ook de Andromedanevel genaamd, waar te nemen. M31 is te vinden in het sterrenbeeld Andromeda, heeft een helderheid van 3,5m en een schijnbare afmeting van 178’. De Andromedanevel is een van de meest nabije sterrenstelsels en kan, met wat moeite en op een donkere plek, al met het blote oog worden ontwaard als een uitgestrekt wazig object aan de hemel. Doordat het stelsel op een afstand van circa 2,5 miljoen lichtjaar staat is het licht ongeveer 2,5 miljoen jaar onderweg geweest voor het ons oog bereikt! De Andromedanevel telt ongeveer tweemaal zoveel sterren als onze Melkweg. De Melkweg en M31 bewegen naar elkaar toe en zullen over circa 4,5 miljard jaar botsen, om uiteindelijk samen één groot sterrenstelsel te vormen. Door een verrekijker of telescoop zijn meer details van de Andromedanevel te zien, zoals de spriraalstructuur en de twee begeleidende sterrenstelsels M32 en M110. Het object is circumpolair en staat om 01:28 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 79° boven de horizon, dus vrijwel in het zenit. Voor het waarnemen van deepsky-objecten is de precieze datum minder belangrijk dan een donkere, liefst maanloze, hemel. Om een donker moment zonder Maan te vinden kunnen de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon van pas komen. Voor het zien van een relatief helder, maar vaag object als dit sterrenstelsel is een verrekijker (op statief) voldoende, maar een telescoop is nodig om details weer te geven. Zie deze detailpagina voor M31 voor meer gegevens. Zie voor andere mooie en opvallende deepsky-objecten de pagina Deepsky-objecten per maand. Foto: DSS.
05-10 03:15	Van 3:15 tot 7:12 uur nemen we alle grote Jupitermanen ten oosten van de planeetschijf waar. In toenemende afstand van de planeet staan Europa, Io, Callisto en Ganymedes. Jupiter staat op een hoogte van 21° boven de horizon, in het oosten. De Zon staat 24° onder de horizon en het is donker. Voor het waarnemen van de manen van Jupiter is een verrekijker op statief al genoeg. Zie ook het slingerdiagram voor de manen van Jupiter.
05-10 04:55	Jupiters satelliet Io staat slechts 0,87” ten zuiden van Europa. Er vindt net geen bedekking plaats tussen de twee manen. De afstand tussen de randen van de twee maantjes bedraagt 0,07”. Jupiter staat op een hoogte van 18° boven de oostelijke horizon. De Zon staat 26° onder de horizon en het is donker. Om een nauwe samenstand van manen van Jupiter te bekijken is een goede, stabiele verrekijker op statief vereist. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.
05-10 07:15	De Maan staat 41' ten noorden van Mars (+1,1m), in het sterrenbeeld Kreeft. De dichtste nadering gebeurt om 07:32, in onze streken op een hoogte van 53° boven de horizon, in het zuidoosten en in de schemering. Bekijk de samenstand rond 7:15 uur. Het tweetal staat dan in het zuidoosten, op een hoogte van ongeveer 51°, 41' van elkaar verwijderd. De Maan is voor 32% verlicht. Voor de zichtbaarheid van Maan en planeten, zie Vannacht aan de hemel.
06-10 00:00	Dit is een goed moment in het jaar om het sterrenstelsel NGC253, genaamd het Sculptorstelsel, op te zoeken. Het sterrenstelsel staat in het sterrenbeeld Beeldhouwer, heeft een magnitude van 7,1m en een schijnbare afmeting van 25,1’. De opkomst van dit object is om 21:58 uur, de ondergang om 04:59 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:28 uur, op slechts 13° boven de horizon. Een waarneemlocatie met een goede blik op de zuidelijke horizon is daardoor noodzakelijk om het sterrenstelsel waar te nemen. Helder weer en een donkere, maanloze hemel zijn belangrijker voor het waarnemen van deepsky-objecten dan de precieze datum. Zie voor andere mooie en opvallende deepsky-objecten de pagina Deepsky-objecten per maand. Foto: DSS.
06-10 07:15	De Maan staat op slechts 32' ten noorden van Jupiter (-1,9m), in het sterrenbeeld Leeuw. De dichtste nadering van deze nauwe samenstand gebeurt om 12:20, bij ons op een hoogte van 45°, maar bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 7:15 uur. De twee objecten staan dan boven de oostzuidoostelijke horizon, op een hoogte van ongeveer 40°, op een onderlinge afstand van 2,3°. De Maan is voor 22% verlicht.
07-10 00:48	De planetoïde 2 Pallas is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Walvis, heeft nu een schijnbare magnitude van +8,3m. Er is een telescoop nodig om het object te kunnen zien. Voor een waarnemer in Utrecht staat Pallas rond 02:00 uur in het zuiden, op circa 24° boven de horizon. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +9,3m. Kijk voor meer details over de oppositie van Pallas op deze pagina.
07-10 04:30	De Maan staat 1,0° ten zuiden van Regulus, de helderste ster van het sterrenbeeld Leeuw (+1,4m). De dichtste nadering vindt om 03:46 plaats, in de Lage Landen op 0° hoogte boven de horizon, in het oostnoordoosten. De samenstand is te zien rond 4:30 uur. De twee objecten staan dan zo'n 6° boven de oostelijke horizon, 1,1° van elkaar verwijderd. De Maan is voor 14% verlicht. Voor de zichtbaarheid en andere gegevens van de Maan, zie de pagina Vannacht aan de hemel.
07-10 06:09	Mercurius staat 5.1° ten noorden van Venus (-4.6m), in het sterrenbeeld Maagd. De dichtste nadering gebeurt om 06:10, voor een waarnemer in onze streken onder de horizon. Bij ons is de samenstand niet of nauwelijks zichtbaar. Mercurius heeft op dit moment een helderheid van -0,1m.
08-10 00:00	Deze tijd van het jaar is prima geschikt om de gasnevel IC59, ook de gamma Cas-nevel genaamd, te zien. IC59 staat in het sterrenbeeld Cassiopeia en zijn schijnbare afmeting bedraagt 10,0’. Dit is een circumpolair object en staat om 01:30 uur aan het hoogste punt, op een hoogte van 81°, dus vrijwel in het zenit. Voor het vinden van een donker en maanloos moment, zie de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon. Bij het waarnemen van een zwak en contrastarm object als deze gasnevel is een behoorlijke telescoop nodig om iets te kunnen zien. Foto: DSS.
09-10 00:00	De maand oktober is zeer geschikt om de gasnevel IC63, ook de gamma Cas-nevel genaamd, te zien. IC63 is te vinden in het sterrenbeeld Cassiopeia en heeft een schijnbare afmeting van 10,0’. Dit is een circumpolair object en staat om 01:29 uur aan het hoogste punt, op een hoogte van 81°, dus vrijwel in het zenit. Er is een behoorlijke telescoop nodig om in een zwak en contrastarm hemellichaam als deze gasnevel iets van details te kunnen zien. Gegevens van ruim 1200 andere deepsky-objecten zijn te vinden via de pagina Gegevens van sterrenbeelden. Foto: DSS.
09-10 08:26	Vanochtend kunnen we, onder gunstige omstandigheden, de laatste maansikkel zien voor de komende Nieuwe Maan. Het is 1,4 dagen (34 uur) voor Nieuwe Maan; de Maan is voor 2,2% verlicht en krimpend. De schijnbare breedte van de maansikkel bedraagt slechts 0,7’ en is met moeite aan het eind van de nacht, kort voor zonsopkomst, zichtbaar. Bijgaand kaartje toont de Maan om 07:20 uur in het sterrenbeeld Maagd, op slechts 7,1° boven de oostzuidoostelijke horizon. Op dit moment staat de Maan 13,1° hoger aan de hemel dan de Zon. De Maan komt om 06:25 op, 1,5 uur voor de Zon. De schijnbare afstand tussen Zon en Maan bedraagt 17,1°. Een waarneemplaats met goed zicht op de horizon is aan te raden. Een eenvoudige verrekijker kan helpen om de Maan gemakkelijker te vinden. In tegenstelling tot de laatste maansikkel speelt de eerste verschijning van de jonge Maan een rol in een aantal kalenders, als indicator van het begin van een maand. De laatste smalle maansikkel aan de hemel ziet er vooral erg fraai uit. De pagina Eerste en laatste maansikkels geeft alle verschijningen en meer uitleg. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan en het hoofdstuk De Maan voor meer informatie over de Maan.
10-10 03:35	Vannacht zijn een bedekking door de planeetschijf van Jupiter en verduistering van Io volledig waar te nemen. Om 3:35 uur zien het begin van de verduistering, op het moment dat Io in Jupiters schaduw verdwijnt, en duurt tot 6:57 uur, op het moment dat Io weer van achter Jupiter tevoorschijn komt. Voor het bekijken van een bedekking is een telescoop nodig, voor het volgen van een verduistering is een verrekijker op statief genoeg. Voor meer details, zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter.
10-10 03:35	Tot 5:03 zijn van de Galileïsche manen van Jupiter alleen Europa en Callisto zichtbaar.
10-10 05:03	Vannacht is een bedekking door de Jupiterschijf en een verduistering door de Jupiterschaduw van Ganymedes in zijn geheel waar te nemen. De verschijnselen beginnen om 5:03 uur met het einde van de verduistering, wanneer Ganymedes uit Jupiters schaduw tevoorschijn komt, en eindigt om 5:41 uur, wanneer Ganymedes achter Jupiter verdwijnt. Zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer details.
10-10 05:41	Tot 6:57 zijn van de grote Jupitermanen alleen Europa en Callisto zichtbaar.
10-10 17:50	Het is Nieuwe Maan. Vanaf de Aarde gezien staat de Maan in dezelfde richting als de Zon, zodat de verre kant van de Maan wordt verlicht en de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd is. Bovendien is de Nieuwe Maan alleen overdag boven de horizon. De Maan is door deze combinatie van oorzaken op dit moment onzichtbaar. Doordat de Maan zowel minimaal verlicht is, als 's nachts onder de horizon staat, zijn de dagen rond Nieuwe Maan een goed moment om deepsky-objecten waar te nemen. De Maan beweegt 4,8° ten zuiden langs de Zon, en er vindt bij ons geen eclips plaats. Zie ook de maandelijkse maanfasekalender.
11-10 05:10	De Maan staat 2.5° ten zuidwesten van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd (+1,0m). De dichtste nadering vindt om 05:10 plaats, bij ons onder de horizon. De samenstand is vanuit de Benelux niet of nauwelijks zichtbaar.
12-10 05:29	De Maan staat 2.5° ten noorden van Venus (-4.4m), in het sterrenbeeld Maagd. De dichtste nadering vindt om 05:30 plaats, bij ons onder de horizon. Vanuit onze streken is er van de samenstand niet veel te zien.
12-10 07:18	De Galileïsche maan Io staat 1,1” ten zuiden van Europa. Er vindt net geen bedekking plaats tussen de twee manen. Tussen de randen van de twee satellieten bevindt zich slechts 0,30”. Jupiter staat op een hoogte van 42° boven de horizon, in het zuidoosten en de planeet is goed zichtbaar. De Zon staat 7° onder de horizon, in de schemering. Om een nauwe samenstand van manen van Jupiter te bekijken is een goede verrekijker op statief nodig. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
11-10 12:03	Mercurius is in grootste oostelijke elongatie en te vinden aan de avondhemel. Mercurius staat op een afstand van 25°10’ ten oosten van de Zon, beweegt achter de Zon aan en gaat 's avonds na de Zon onder. De planeet heeft nu magnitude -0,1, is voor 61% verlicht en heeft een schijnbare diameter van 6,7”. Aan het einde van de burgerlijke schemering, rond 19:26 uur, staat Mercurius nog 2° onder de horizon, in het westzuidwesten. Deze avondverschijning is dus zeer ongunstig (voor meer uitleg over de wisselende zichtbaarheid van Mercurius, zie Waardoor zijn Mercurius en Venus soms ver van de Zon slecht zichtbaar? in de veelgestelde vragen). De planeet gaat om 19:18 uur onder, 00:26 uur na de Zon. Er is een horizonkaart voor deze verschijning beschikbaar. De grootte van het stipje op de kaart geeft de helderheid weer. Mercurius is helderder voor de grootste avondelongatie dan erna. Om Mercurius te vinden kan een verrekijker handig zijn. Zie de tabel Grootste elongaties van Mercurius voor meer elongaties.
12-10 22:08	De Maan staat 2.8° ten zuiden van Mercurius (-0.1m), in het sterrenbeeld Weegschaal. De dichtste nadering gebeurt om 22:08, voor een waarnemer in onze streken onder de horizon. Vanuit onze streken is er van de samenstand niet veel te zien.
13-10 08:15	De planetoïde 4 Vesta is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Walvis, heeft nu een schijnbare helderheid van +6,4m en kan met een verrekijker worden waargenomen. Vesta bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 35°. Dit gebeurt rond 01:45 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +7,4m. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Vesta.
13-10 19:00	Vanavond kunnen we, onder gunstige omstandigheden, de eerste maansikkel zien na de afgelopen Nieuwe Maan. Het is 3,0 dagen na Nieuwe Maan; de Maan is voor 9,5% verlicht en wassend. De schijnbare breedte van de maansikkel bedraagt 2,8’ en is aan het begin van de avond te zien, kort na zonsondergang. Bijgaand kaartje toont de Maan om 18:54 uur in het sterrenbeeld Weegschaal, op slechts 1,8° boven de zuidwestelijke horizon. De Zon staat nu 4,5° lager aan de hemel dan de Maan. De Maan gaat 0,5 uur na de Zon onder, om 19:18. De afstand aan de hemel tussen Zon en Maan bedraagt 35,9°. Een waarneemplaats met vrije blik op de horizon is aan te raden. Een verrekijker kan helpen om de dunne sikkel gemakkelijker te zien. In verschillende kalenders begint een maand bij de eerste verschijning van de dunne maansikkel na Nieuwe Maan; het begrip Nieuwe Maan hangt samen met nieuwe maand. Los daarvan ziet een jonge maansikkel aan de hemel er fraai uit. De pagina Eerste en laatste maansikkels geeft alle verschijningen en meer uitleg. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan en het hoofdstuk De Maan voor meer informatie over de Maan.
14-10 04:38	Jupiters satelliet Europa staat op 1,0” ten zuiden van Ganymedes. Er vindt net geen bedekking plaats tussen de twee manen. Tussen de randen van de twee satellieten bevindt zich slechts 0,03”. Jupiter staat op een hoogte van 20° boven de horizon, in het oosten. De Zon staat 31° onder de horizon en het is donker. Voor het waarnemen van een nauwe samenstand tussen de Jupitermanen is een goede, stabiele verrekijker op statief vereist. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
14-10 06:35	Tot de ochtendschemering zijn van de Galileïsche manen van Jupiter alleen Io en Ganymedes zichtbaar.
14-10 19:15	De Maan staat 1,0° ten zuiden van Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen (+1,0m). De dichtste nadering vindt om 00:11 plaats, onder de horizon voor een waarnemer in de Benelux. De samenstand is met veel moeite te zien op 14 oktober rond 19:15 uur. De twee objecten staan dan boven de zuidwestelijke horizon, op een hoogte van ongeveer 3°, op een onderlinge afstand van 2,5°. De Zon staat slechts 5° onder de horizon. De Maan is voor 16% verlicht. De pagina Vannacht aan de hemel toont wanneer de Maan en deepsky-objecten te zien zijn.
15-10 04:35	Jupiters satelliet Europa staat op slechts 0,20” ten noorden van Callisto. Europa bedekt Callisto in een ringvormige bedekking. De bedekking duurt van 4:22:13 tot 4:48:50 uur. Jupiter staat op een hoogte van 20° boven de oostelijke horizon. De Zon staat 32° onder de horizon en het is donker. Voor het waarnemen van een nauwe samenstand tussen de Jupitermanen is een goede verrekijker op statief voldoende, maar om de bedekking te kunnen volgen is een telescoop met redelijke diameter vereist. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
16-10 03:02	Vannacht zijn overgangen van Europa en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter voor een groot deel te zien. De overgang begint om 3:02 uur, wanneer Europa de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 5:56 uur, wanneer Europa de schijf van Jupiter weer verlaat. Tussen beide gebeurtenissen in is te zien hoe Europa's schaduw het oppervlak van Jupiter verlaat (om 03:41 uur). Voor meer details en andere verschijnselen, zie deze tabel.
16-10 20:30	De Maan bedekt SAO 186328, een ster met een helderheid van +4,5m in het sterrenbeeld Boogschutter. Vanuit Utrecht is alleen het einde van de bedekking zichtbaar; om 20:30 komt de ster van achter de verlichte maanrand tevoorschijn, 4° boven de horizon. De Maan is voor 32% verlicht. De details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België zijn te vinden in deze tabel.
17-10 00:55	De Maan staat in het apogeum; het punt van zijn baan om de Aarde dat het verst van de Aarde ligt. De afstand tussen de Aarde en de Maan bedraagt 404643 km. Door de grotere afstand lijkt de Maan nu kleiner aan de hemel te staan dan gemiddeld: 29’31,9”. De Maan is wassend, voor 33% verlicht en hij is vooral 's avonds in het zuiden en aan het begin van de nacht in het westen zichtbaar. Het kaartje toont de Maan om 19:17 uur in het sterrenbeeld Boogschutter, op een hoogte van slechts 7,9° boven de horizon, in het zuidzuidwesten. Met een verrekijker, het liefst op statief, zijn, vooral op de grens tussen licht en donker op de Maan, de maankraters goed te zien. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.
17-10 05:28	Tot de ochtendschemering zijn van de Galileïsche manen van Jupiter alleen Europa en Callisto zichtbaar.
18-10 00:00	Oktober is een goede maand om het sterrenstelsel M33, ook bekend als de Driehoeknevel, te zien. Het sterrenstelsel is te vinden in het sterrenbeeld Driehoek, heeft een helderheid van 5,7m en zijn schijnbare afmeting bedraagt 62,0’. Het object komt om 16:11 uur op, gaat om 10:44 uur onder en staat om 01:27 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 69° boven de horizon. Zie de pagina M33 voor meer details. Foto: DSS.
18-10 02:36	Van 2:36 tot 3:56 uur nemen we alle grote Jupitermanen ten oosten van de planeetschijf waar. Van binnen naar buiten: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Jupiter staat in het oostnoordoosten op een hoogte van 9° boven de horizon, en goed zicht op de horizon is nodig om dit te kunnen zien. De Zon staat 42° onder de horizon en het is donker. Voor het waarnemen van de manen van Jupiter is een stabiele verrekijker voldoende.
18-10 02:48	Vannacht zijn overgangen van Io en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter in zijn geheel waar te nemen. Om 2:48 uur zien we het begin van de schaduwovergang op het moment dat Io's schaduw de schijf van Jupiter betreedt, en eindigt om 6:13 uur, wanneer Io de Jupiterschijf weer achter zich laat. In de tussentijd is waar te nemen hoe Io voor de Jupiterschijf verschijnt (03:56 uur) en Io's schaduw het Jupiteroppervlak weer verlaat (05:06 uur). Zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer details.
18-10 18:12	De Maan is in de fase van Eerste Kwartier. De rechter helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de avond en vroege nacht zichtbaar. Om de Maan waar te nemen door een verrekijker of telescoop is de tijd rond (en met name voor) Eerste Kwartier zeer geschikt. Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan komt de Zon net op. De lange schaduwen van de bergen en kraterranden brengen een extra diepte-effect met zich mee en de Maan is daarmee duidelijk meer dan een gladde schijf, gezien door een verrekijker of telescoop.
19-10 03:23	Van 3:23 tot 7:36 uur staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. Vanaf Jupiter gezien zijn dat Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Jupiter staat in het oostzuidoosten op een hoogte van 30° boven de horizon. De Zon staat 25° onder de horizon en het is donker. Voor het waarnemen van de manen van Jupiter is een stabiele verrekijker voldoende.
22-10 11:00	De meteorenzwerm Orioniden bereikt zijn maximum. De meteoren van de Orioniden zijn snel en hebben nalichtende sporen. Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo'n 23 meteoren per uur vallen. Rond 6:00 uur staat de radiant van de zwerm in het hoogste punt (op 54°) aan de hemel. Doordat de omstandigheden in onze streken niet ideaal zijn, zijn er dan naar schatting maar circa 11 meteoren per uur te zien van deze zwerm. Samen met meteoren van andere zwermen, en sporadische meteoren, zijn er bij donkere, heldere hemel in totaal circa 21–32 meteoren per uur zichtbaar. Op een goed donkere plek zijn ongeveer vier keer zoveel meteoren zichtbaar als in een grote stad. De Maan is voor ongeveer 80% verlicht en kan flink storen dit jaar; de zwakkere meteoren zullen hierdoor niet zichtbaar zijn. De Maan gaat om 3:27 uur onder, waarna deze minder zal storen. Rond 7:45 uur gaat het schemeren en om 8:17 uur komt de Zon op. De piek van deze zwerm is relatief hoog, maar de lengte van het maximum is met 5,4 dagen vrij kort, waardoor het totaal aantal meteoren in deze zwerm toch niet al te groot is. Er is geen speciale apparatuur nodig om meteoren waar te kunnen nemen. Het blote oog, een heldere hemel, een ligstoel en wat geduld zijn de belangrijkste ingrediënten. Zie de pagina Orioniden 2026 voor meer details voor deze zwerm. Zie ook Wat zijn vallende sterren? en Hoe kan ik meteoren waarnemen? in de veelgestelde vragen.
23-10 02:44	De Maan bedekt SAO 146593, een ster van magnitude +5,6 in het sterrenbeeld Waterman. Om 02:44 uur verdwijnt de ster achter de dunne onverlichte rand van de Maan en om 03:25 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de verlichte maanrand. In Utrecht staat de Maan dan 16°, respectievelijk 10° boven de horizon. De Maan is voor 88% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal locaties in Nederland en België.
23-10 03:22	Vannacht zijn overgangen van de schaduw van Europa en Europa zelf over de planeetschijf van Jupiter voor een groot deel waar te nemen. De schaduwovergang begint om 3:22 uur, wanneer Europa's schaduw de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 6:16 uur, wanneer Europa's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat. In de tussentijd is te zien hoe Europa de schijf van Jupiter betreedt (om 05:44 uur). Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.
24-10 02:17	Van 2:17 tot 7:22 uur nemen we alle grote Jupitermanen ten westen van de planeetschijf waar. In toenemende afstand van de planeet staan Io, Ganymedes, Europa en Callisto. Jupiter staat op een hoogte van 26° boven de oostelijke horizon. De Zon staat 32° onder de horizon en het is donker. Om de Galileïsche manen van Jupiter te bekijken is een stabiele verrekijker voldoende.
24-10 05:29	De Maan staat 5,2° ten noordwesten van Saturnus (+0,4m), in het sterrenbeeld Walvis. De dichtste nadering vindt om 14:56 plaats, onder de horizon voor een waarnemer in de Benelux en bovendien bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 5:30 uur, of op 24 oktober rond 19 uur. De twee objecten staan in het eerste geval in het westen, op een hoogte van ongeveer 6°, 8,2° van elkaar vandaan. In het andere geval is de samenstand te zien op circa 11° boven de oostelijke horizon, zo'n 5,9° van elkaar vandaan. De Maan is voor ongeveer 96% verlicht.
24-10 05:44	Venus is in benedenconjunctie en beweegt tussen de Aarde en de Zon door. De binnenplaneet bevindt zich op dit moment dicht bij de Zon aan de hemel en is hierdoor korte tijd onzichtbaar. Er vindt geen overgang over de zonneschijf plaats, doordat de planeet 6,5° ten zuiden langs de Zon beweegt. De Zon, Venus en de Aarde staan nu op één lijn, waardoor de Aarde in oppositie staat voor een denkbeeldige waarnemer op Venus. In benedenconjunctie staat een binnenplaneet op minimale afstand (in dit geval 0,273 AE, ofwel 40,8 miljoen km) van de Aarde en heeft een maximale schijnbare diameter (61,6”). Venus verruilt hiermee de avondhemel voor de ochtendhemel.
24-10 09:12	Mercurius is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting langs de ecliptica om en gaat tegen de gangbare richting in bewegen. Dit verschijnsel vindt plaats tussen de grootste avondelongatie en de benedenconjunctie van een binnenplaneet. Zie de applet Planeetverschijnselen voor meer verschijnselen van Mercurius.
25-10 02:59	Einde van de zomertijd. Om 3 uur Midden-Europese zomertijd (MEZT) wordt de klok een uur terug gezet en is het 2 uur wintertijd (MET). Daarmee bevinden we ons weer in onze standaard tijdzone. De tijd tussen 2 en 3 uur komt vannacht tweemaal voorbij, waardoor je een uur langer kunt slapen. Je kunt uiteraard ook je klok pas op zondagochtend omzetten, zodat je een uur langer op mag blijven ☺. Voor meer informatie over het begin en einde van de zomertijd in Nederland en België, zie de pagina Begin en einde van de zomertijd.
25-10 03:42	Vannacht is een overgang van Io's schaduw en van de maan zelf over de planeetschijf van Jupiter voor een groot deel waar te nemen. Om 3:42 uur zien we het begin van de schaduwovergang wanneer Io's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en duurt tot 5:59 uur, wanneer Io's schaduw het Jupiteroppervlak weer verlaat. In de tussentijd is te zien hoe Io voor de Jupiterschijf verschijnt (04:52 uur).
25-10 03:52	De Galileïsche maan Io staat 1,6” ten noorden van Europa. Er vindt net geen bedekking plaats tussen de twee manen. Tussen de randen van de twee satellieten bevindt zich slechts 0,81”. Jupiter staat in het oostzuidoosten op een hoogte van 27° boven de horizon. De Zon staat 32° onder de horizon en het is donker. Voor het waarnemen van een nauwe samenstand tussen de Jupitermanen is een goede, stabiele verrekijker op statief vereist. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.
26-10 05:11	Het is Volle Maan. De Maan staat vrijwel precies tegenover de Zon aan de hemel. Hierdoor is de Maan vrijwel de hele nacht zichtbaar. De verlichte kant van de Maan is naar de Aarde gekeerd. Hoewel de Maan als geheel op dit moment erg goed te zien is, zijn er weinig details op de Maan zichtbaar. Doordat het zonlicht op de Maan ongeveer uit de richting van de Aarde komt zijn er vanaf de Aarde geen schaduwen van kraters en bergen op de Maan te zien, wat ervoor zorgt dat er nauwelijks contrast is op het maanoppervlak. Daarnaast is de Volle Maan een stoorzender bij het waarnemen van zwakkere objecten aan de sterrenhemel. Zie ook: Hoe ontstaan de fasen van de Maan? in de veelgestelde vragen.
28-10 01:26	De Maan bedekt de Pleiaden (M45), met totale magnitude +1,6 in het sterrenbeeld Stier. De sterhoop wordt bedekt door de verlichte rand van de Maan om 01:26 uur. Om 02:13 uur wordt deze weer zichtbaar aan de zeer dunne onverlichte maanrand. In Utrecht staat de Maan dan 62°, respectievelijk 62° boven de horizon. De Maan is voor 95% verlicht, wat het niet gemakkelijker maakt om de bedekking waar te nemen. Voor meer informatie over deze bedekking, voor een aantal waarneemlocaties in Nederland en België, zie deze tabel.
28-10 19:05	De Maan is in het punt van zijn baan dat het dichtst bij de Aarde ligt: het perigeum. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 364407 km. Door de geringere afstand lijkt de Maan nu groter aan de hemel te staan dan gemiddeld: 32’47,5”. De Maan is krimpend, voor 93% verlicht en hij is vrijwel de gehele nacht zichtbaar; 's avonds in het (zuid)oosten en tegen de ochtend in het westen of zuidwesten. Het kaartje toont de Maan om 2:00 uur in het sterrenbeeld Stier, op 63° boven de horizon, in het zuiden. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.
30-10 00:00	Deze tijd van het jaar is prima geschikt om de open cluster NGC869, ook de Dubbelcluster genaamd, waar te nemen. NGC869 staat in het sterrenbeeld Perseus, heeft een helderheid van 4,0m en een schijnbare afmeting van 30,0’. Dit is een circumpolair object en staat om 00:25 uur aan het hoogste punt, op een hoogte van 85°, dus vrijwel in het zenit. Helder weer en een donkere, maanloze hemel zijn belangrijker voor het waarnemen van deepsky-objecten dan de precieze datum. Om een relatief helder en scherp object als deze open cluster waar te nemen is een verrekijker op statief al voldoende, maar met een kleine telescoop zijn uiteraard meer details te zien. Zie de pagina NGC869 voor meer details. Foto: DSS.
31-10 00:00	Deze tijd van het jaar is prima geschikt om de open cluster NGC884, bekend als de Dubbelcluster, op te zoeken. NGC884 is te vinden in het sterrenbeeld Perseus, heeft een helderheid van 4,0m en zijn schijnbare afmeting bedraagt 30,0’. Dit is een circumpolair object en staat om 00:25 uur aan het hoogste punt, op een hoogte van 85°, dus vrijwel in het zenit. Foto: DSS.
31-10 01:40	De Galileïsche maan Europa staat slechts 0,36” ten noorden van Ganymedes. Europa bedekt Ganymedes voor 52%. De bedekking duurt van 1:35:14 tot 1:45:02 uur. Jupiter staat in het oosten op een hoogte van 10° boven de horizon. Een waarneemplaats met een vrije blik op de horizon is hierdoor noodzakelijk. De Zon staat 49° onder de horizon en het is goed donker. Voor het waarnemen van een nauwe samenstand tussen de Jupitermanen is een goede verrekijker op statief voldoende, maar om details van de bedekking te zien is een flinke telescoop nodig. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
31-10 07:00	De Maan staat 4,8° ten zuiden van Pollux, de helderste ster van het sterrenbeeld Tweelingen (+1,1m). De dichtste nadering gebeurt om 17:57, onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen en in de schemering. De samenstand is te zien rond 7 uur, of op 31 oktober rond 22:30 uur. De twee objecten staan in het eerste geval zo'n 59° boven de zuidwestelijke horizon, op een onderlinge afstand van 8,0°. In het andere geval is de samenstand te zien in het oostnoordoosten, op zo'n 8° boven de horizon, zo'n 5,7° van elkaar vandaan. De Maan is voor ongeveer 65% verlicht. Voor de zichtbaarheid van Maan en deepsky-objecten, zie Vannacht aan de hemel.